Hướng dẫn lập ngân sách nào cũng quăng cho bạn cả đống danh mục. Tiền chợ, tiền điện nước, tiền đăng ký dịch vụ, tiền xăng, bảo hiểm, "chi phí phát sinh." Phân loại chưa xong đã hết muốn lập ngân sách rồi.
Quy tắc 50/30/20 bỏ qua hết mấy thứ đó. Chỉ có ba danh mục. Có vậy thôi. Ba.
10 giây tóm tắt
Lấy thu nhập hàng tháng sau thuế, chia làm ba phần:
Khái niệm này được phổ biến bởi Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren trong cuốn sách All Your Worth. Quy tắc này tồn tại cho đến giờ vì nó cực kỳ đơn giản và phù hợp với đa số mọi người.
Áp dụng vào thực tế
Giả sử thu nhập của bạn là 20.000.000 VNĐ/tháng sau thuế. Hãy chia ra làm 3 phần như sau:
Phần dễ bị nhầm lẫn nhất: nhu cầu vs. mong muốn
Đây là phần dễ nhầm lẫn nhất vì 2 khoản này rất khó phân biệt rõ ràng.
Nhu cầu là thứ mà nếu ngừng trả, cuộc sống bạn sẽ gặp rắc rối thật sự. Ví dụ tiền nhà, tiền điện, đồ ăn cơ bản, bảo hiểm y tế, hay số tiền trả nợ tối thiểu hàng tháng.
Mong muốn là tất cả những thứ còn lại. Kể cả những thứ bạn cảm thấy là cần thiết.
Mấy cái này hay khiến người ta bất ngờ:
| Bạn tưởng là nhu cầu | Thực ra là mong muốn |
|---|---|
| Xe máy/ô tô | Có thể. Nhưng chiếc SH đời mới là mong muốn. Chiếc Wave cũ để đi làm mới là nhu cầu. |
| Gói cước điện thoại | Đúng, nhưng gói 300K data không giới hạn là mong muốn. Gói cơ bản đủ dùng mới là nhu cầu. |
| Tiền chợ | Thức ăn là nhu cầu. Ly nước ép organic 80K là mong muốn. |
| Internet | Internet cơ bản để làm việc là nhu cầu. Gói tốc độ cao nhất kèm truyền hình là mong muốn. |
Tiêu tiền cho mong muốn không có gì đáng xấu hổ cả. 30% kia sinh ra là để làm chuyện đó mà. Mục đích chỉ là xếp mọi thứ đúng chỗ để bạn thành thật với chính mình về việc tiền đi đâu.
"Tiền nhà không thôi đã chiếm 40% rồi. Giờ sao ta?"
Ừ thì… nếu bạn sống ở Sài Gòn, Hà Nội hay bất kỳ thành phố lớn nào, chuyện chi 50% thu nhập cho nhu cầu cơ bản là hoàn toàn có thể xảy ra.
Không sao cả.
Quy tắc chỉ là điểm bắt đầu, không phải là một bộ luật cứng nhắc.
Một vài cách điều chỉnh phổ biến:
- 60/20/20 — Chi phí sinh hoạt cao nhưng bạn vẫn muốn tiết kiệm một khoản đáng kể.
- 50/25/25 — Bạn đang tập trung trả nợ nhanh và sẵn sàng cắt giảm mong muốn.
- 70/20/10 — Khi tài chính hơi eo hẹp. Ưu tiên đủ chi phí cơ bản, giữ lại một chút cho bản thân, còn tiết kiệm được bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu.
Hãy nhớ rằng: tỷ lệ không quan trọng bằng thói quen. Chỉ cần bạn đang chủ động chia thu nhập ra thành các danh mục rõ ràng, bạn đã đi trước rất nhiều người rồi.
Một ví dụ cụ thể
Hãy cùng phân tích tình hình tài chính của Minh:
Thu nhập thực nhận 15.000.000 VNĐ/tháng. Sống ở Đà Nẵng.
Đây là một tháng của Minh theo quy tắc 50/30/20:
Nhu cầu (50% = 7.500.000 VNĐ)
- Tiền nhà: 4.000.000
- Điện nước: 750.000
- Tiền chợ/ăn uống cơ bản: 2.300.000
- Bảo hiểm + xăng xe: 450.000
Mong muốn (30% = 4.500.000 VNĐ)
- Ăn ngoài, cà phê: 1.500.000
- Đăng ký dịch vụ (Spotify, Netflix, gym): 500.000
- Mua sắm/quần áo: 800.000
- Đi chơi cuối tuần: 1.000.000
- Dư ra linh hoạt: 700.000
Tiết kiệm & trả nợ (20% = 3.000.000 VNĐ)
- Quỹ khẩn cấp: 1.500.000
- Trả nợ thêm: 500.000
- Đầu tư/hưu trí: 1.000.000
Nhu cầu của mình gói gọn trong khoảng 7.500.000. Phần mong muốn vẫn còn dư một chút. Và nếu tiết kiệm được 3.000.000/tháng, nghĩa là 36.000.000/năm được đầu tư vào những mục tiêu tài chính dài hạn.
Đây ắt hẳn chẳng phải thay đổi cuộc sống chỉ sau một đêm. Nhưng sau vài năm thì sao?
- Đó là một quỹ khẩn cấp vững vàng.
- Là khoản nợ giảm đi đáng kể.
- Là tiền đầu tư bắt đầu sinh sôi.
Hãy thử áp dụng cho trường hợp của bạn
Cách nhanh nhất để biết mình đang ở đâu là nhập thu nhập và chi tiêu thực tế vào công cụ tính ngân sách hàng tháng. Bạn sẽ thấy rõ tỷ lệ hiện tại của mình, và nó đang lệch bao xa so với khung 50/30/20.
Có thể bạn đang ở rất gần với quy tắc này, hoặc cũng có thể bạn sẽ nhận ra “nhu cầu” đang chiếm tới 70% thu nhập và gần như không còn đồng nào được đầu tư cho tương lai.
Dù kết quả thế nào, nhìn thẳng vào con số thật luôn là bước đầu tiên để thay đổi.