Có một quy tắc rất cơ bản dành cho người mới bắt đầu: tiết kiệm 20% dựa trên thu nhập của bạn. Thật ra cách này không sai nếu bạn đang tập tành làm quen với câu chuyện quản lý chi tiêu, 20% là một con số hoàn toàn hợp lý để hướng tới. Chúng mình còn có riêng một bài viết về quy tắc 50/30/20 để giải thích vì sao công thức này hiệu quả với phần lớn mọi người.
Tuy nhiên, khi đã trải qua giai đoạn “mới” , bạn cần “nâng cấp” kế hoạch kiểm soát ngân sách của mình lên. Con số 20% trở nên quá đơn giản vì nó không tính tới những kế hoạch tiết kiệm dài hạn hơn của bạn, như tiền để dành cho 1 chuyến đi chơi vào cuối năm, khoản cần chi để đăng kiểm xe trong 3 tháng tới, hay những tính toán khác của bạn trong tương lai.
Lúc này, bạn cần một công thức phức tạp hơn một chút. Nó dùng thu nhập, chi phí và mục tiêu thực tế của bạn. Hãy đọc bài viết này khi bạn đã sẵn sàng tốt nghiệp khỏi “khoá học tiết kiệm sơ cấp” và hướng đến “công thức tiết kiệm nâng cao”.
Câu trả lời ngắn gọn
Hãy trả lời hai câu hỏi sau:
- Mình có thể tiết kiệm bao nhiêu? (Phần còn lại sau khi trừ hết chi phí thực tế, bao gồm cả những khoản chi hằng năm mà bạn thường không nhớ tới cho đến lúc nó xảy ra như tiền cần để lì xì năm mới, quà sinh nhật bố mẹ, chuyến đi Đà Lạt vào tháng 11 năm nay, v.v.)
- Mình cần tiết kiệm bao nhiêu? (Mục tiêu của bạn chia cho số tháng từ bây giờ đến lúc cần đạt được số tiền đó.)
Nếu 2 con số này không khớp nhau, nghĩa là bạn phải ngồi lại và tự thoả hiệp với chính mình: thời hạn, mục tiêu, hoặc một khoản chi tiêu nào đó cần được điều chỉnh để các con số cân bằng nhau.
2 công thức tính
Quy tắc 20% chỉ hỏi một câu: mình nên tiết kiệm bao nhiêu? Và nó cho bạn một con số, không kèm bất kỳ ngữ cảnh nào.
Phương pháp nâng cao đưa ra cho bạn 2 câu hỏi, khi bạn trả lời 2 câu hỏi này, có thể bạn sẽ thấy 2 bán cầu não bắt đầu “cãi nhau”.
Nếu thói quen tiết kiệm 20% cơ bản bạn vẫn chưa nắm được, hãy bắt đầu với bài viết về quy tắc 50/30/20 trước, rồi quay lại đây khi muốn đi sâu hơn.
Những chi phí hằng năm đang âm thầm phá hoại mục tiêu tiết kiệm của bạn
Bạn đã ghi lại chi tiêu hằng tháng. Tiền nhà, ăn uống, đi lại, các app trả phí, v.v.. Nhưng rồi tháng 3 ập đến với 4 cái thiệp cưới từ đồng nghiệp, và kế hoạch tiết kiệm bắt đầu trở nên rối ren.
Đây là cái bẫy mà phần lớn các kế hoạch chi tiêu mắc phải, bạn có thể đã quá tập trung vào các khoản chi phí hằng tháng mà quên mất những chi phí chỉ ghé thăm 1-2 lần trong năm như tiền bảo hiểm y tế, tiền lì xì, sinh nhật bạn bè, ma chay cưới hỏi, v.v.
Đây không phải những chi phí có thể bỏ qua, chúng chỉ ẩn mình. Và đó chính là sự khác biệt giữa kế hoạch ngân sách nhìn có vẻ đẹp đẽ gọn gàng trên lý thuyết, và những khoản chi thực tế trong năm.
Để tính được con số thực tế, hãy tính luôn cả những chi phí không thường xuyên này, chia cho 12 tháng và cộng vào các khoản chi hằng tháng.
Ví dụ: Tiền mừng sinh nhật, đám cưới cả năm tầm 5 triệu là khoảng 400 nghìn/tháng. Một chuyến du lịch giữa năm 6 triệu là 500 nghìn/tháng. Cuối năm bạn phải để dành khoảng 15 triệu để chuẩn bị cho năm mới là thêm 1 triệu 250 nghìn/ tháng nữa. Ba khoản trên cộng lại cũng đã hơn 2 triệu mỗi tháng cần phải chi ra. Giờ thì "chi phí hằng tháng" của bạn mới phản ánh đúng một tháng trung bình tốn bao nhiêu.
Nếu bạn đang làm việc từ xa hay làm tại nhà, hãy tham khảo thêm bảng tính chi phí của một người làm việc từ xa.
Checklist "bạn có quên không?"
Hãy lướt qua danh sách dưới đây, nếu khoản nào chưa nằm trong công thức tính hằng tháng của bạn thì hãy cộng vào nhé:
Hãy tiết kiệm có mục tiêu
Lý do thật sự khiến phần lớn "tiền tiết kiệm" cuối cùng vẫn biến mất: là nó không có tên.
Khi tiền nằm trong một tài khoản tên là "tiết kiệm", phiên bản tương lai của bạn sẽ tìm ra lý do để rút bớt số tiền đó (giống như ngày xưa bạn hay lấy cái nhíp gắp tiền trong con heo đất vậy). Bạn sẽ rất dễ viện ra một lý do gì đó vì khoản tiền đó không có “địa chỉ” cụ thể.
Hãy thay đổi ngay từ bây giờ: Mỗi đồng tiết kiệm được cần có một điểm đến. Nó được chia ra làm ba nhóm khác nhau.
-
Quỹ khẩn cấp: Số tiền tiết kiệm trong khoản này nên bằng 3 đến 6 tháng chi phí sinh hoạt, và nên được nằm trong một tài khoản riêng. Đây là khoản tiết kiệm gần như bắt buộc phải có. Nó chính là thứ bảo vệ hai quỹ còn lại. Nếu không có quỹ khẩn cấp, chỉ cần một tháng đen đủi, bạn sẽ bắt đầu nghĩ đến việc rút bớt tiền trong hai quỹ kia ra. (Tiêu chuẩn 3 đến 6 tháng được Fidelity và đa phần các nhà hoạch định tài chính đồng tình.)
Nhiều người trong chúng ta có sẵn một khoản đệm an toàn từ gia đình. Tốt thôi, đừng bỏ qua điều đó. Nhưng nó không thay thế được quỹ khẩn cấp. Sự hỗ trợ từ gia đình giúp bạn sống qua cơn khủng hoảng, còn quỹ khẩn cấp giúp bạn không phải kéo cả gia đình vào bất kỳ một cuộc khủng hoảng nào do chính bạn tạo ra.
-
Một mục tiêu cụ thể: Chuẩn bị cho đám cưới, đi du lịch, mua xe, mua nhà, mua điện thoại mới, v.v.
-
Dành cho bạn trong tương lai: Hãy cài đặt tự động để dành ra 10 đến 15% thu nhập hằng tháng và quên nó đi. Đây là quỹ hưu trí, bạn sẽ cảm ơn bản thân sau tuổi 55, khi bạn bắt đầu nghĩ đến chuyện nghỉ việc vào năm 60 tuổi.
Sau khi đã có mục tiêu tiết kiệm cụ thể cho 3 quỹ phía trên, bài viết 11 cách tiết kiệm tiền sẽ giúp bạn thực hiện việc tiết kiệm, tức là những phương pháp "vắt" ra tiền để bỏ vào các quỹ này.
Hãy làm việc với 2 con số vừa tính
Mọi chuyện bắt đầu trở nên thú vị từ bước này. Bạn đã có hai con số, số bạn CÓ THỂ tiết kiệm và số bạn CẦN tiết kiệm. Giờ đặt chúng cạnh nhau và xem chuyện gì xảy ra.
Nếu chúng khớp nhau, tuyệt. Bạn cài chuyển khoản tự động đúng số tiền đó vào ngày nhận lương rồi thôi không nghĩ về nó nữa.
Nếu không khớp nhau, mà thường thì lần đầu sẽ không khớp đâu, cái đó cũng hữu ích. Khoảng cách giữa hai con số sẽ cho bạn thấy bạn cần thay đổi điều gì.
Thay vì ngồi tính giấy, bạn có thể nhập số liệu của mình vào công cụ tính bên dưới.